دبیر پیشین شورای ملی سالمندی میگوید: دستکم ۱۰ تا ۱۵ درصد سالمندان یا مستمری دریافت نمیکنند یا اینکه مستمری بسیار اندکی دریافت میکنند به این علت که سالهای کمی از دوران اشتغال آنها تحت پوشش بیمه قرار گرفته است مثلاً شاید ۷ یا ۸ سال. به همین دلیل هم گاهی با سالمندانی مواجه میشویم که مستمریهایشان کمتر از ۱۰ میلیون تومان است. این گروه از سالمندان تنها از طریق یارانه و با کمک دوستان، اقوام درجه یک و دو و گاهی حتی همسایه ارتزاق میکنند. به بیان دیگر بیش از ۱.۵ میلیون سالمند مستمری دریافت نمیکنند و با مشکلات بسیاری هم مواجه هستند.
به گزارش خبرنگار ایلنا، شرایط اقتصادی شهروندان از مرحله هشدار فراتر رفته و جیبها خالیتر از هر زمان دیگری شده، وضعیتی که نشان خود را بر زیست اجتماعی مردم هم حک کرده است به نحوی که گروههای آسیبپذیر و نیازمند مراقبت و حمایت خانوادگی - اجتماعی در هر دو این حوزهها بیش از گذشته در معرض آسیب قرار گرفتهاند.
سالمندان هم بخشی از همین جامعه نیازمند به حمایت و مراقبت حانوادگی-اجتماعی هستند که این روزها نسبت به گذشته حمایتهای کمرنگتری دریافت میکنند. بسیاری از سالمندان یا اساساً مستمری بازنشستگی دریافت نمیکنند یا دریافتیشان انقدر ناچیز است که تأمینکننده هزینه نیازهای خاص آنها نیست. از تعارف که بگذریم، دولت هم مثل همیشه برنامه خاصی برای مراقبت از این گروه سنی ندارد. موضوعی که باعث شده بسیاری از سالمندان به حمایتهای فرزندان خود، به ویژه به لحاظ اقتصادی وابسته باشند و کم یا زیاد از این حمایتها استفاده کنند.
این روزها اما وضعیت این گروه نگرانکنندهتر از قبل شده است زیرا بسیاری از فرزندان و نانآوران خانواده در سایه جنگ و تورم، شغل و درآمد خود را از دست دادهاند و به همین دلیل توان مراقبتهای درمانی، بهداشتی، غذایی و… مورد نیاز خانواده را ندارند. در این بین کودکان و سالمندان برای برخورداری از زیست سالم، نیازمندیهای ویژهتری دارند و بیشتر در معرض آسیبهای روحی و جسمی قرار میگیرند و البته که معمولاً این سالمندان هستند که در تلاش برای کاهش فشار بر خانواده از نیازهای اساسی خود میگذرند.
کاهش کیفیت مراقبت از سالمندان در چند ماه اخیر
«محسن سلماننژاد»، پزشک و متخصص سالمندشناسی است که چند سالی دبیری شورای ملی سالمندان و همچنین دبیری فراکسیون سلامت سالمندان مجلس را برعهده داشته است در گفتگو با خبرنگار ایلنا عنوان میکند: مهمترین مسالهای که در حال حاضر در حوزه سالمندی وجود دارد همین بحث اقتصادی است. تا زمانی که مسائل اقتصادی در کشور به گونهای حل نشوند که بازنشستهها بتوانند از طریق خانوادهها یا دریافت مستمری از امکانات مالی مناسبتری بهرهمند باشند، طبیعتاً روزبهروز مشکلات این عزیزان افزایش مییابد.
به گفته او مشکلات مستقیماً بر سلامت سالمندان در ابعاد روحی، جسمی، روانی و اجتماعی تأثیر میگذارد: شرایط جدید جامعه اما باعث شده که مراقبت از سالمندان در بسیاری از خانوادهها زیر سؤال برود و کیفیت آن نسبت به گذشته ضعیفتر شود. این درحالی است که مراقبت از سالمندان چه در محیطهای بیمارستانی، چه در مراکز توانبخشی، و چه در منزل نیازمند برخورداری از توانایی مالی و توانایی برای تأمین هزینه نیازهای مختلف مانند هزینههای ویزیت پزشک، فیزیوتراپ و تهیه دارو است.
این متخصص طب سالمندی به این موضوع هم اشاره میکند که در حال حاضر تأمین هزینه داروی سالمندان به دلیل چند برابر شده قیمت دارو، به یکی از معضلات بزرگ خانوادهها تبدیل شده است. درنظر بگیرید که تأمین هزینه داروی سالمند برای یک ماه حدود ۵-۶ میلیون تومان میشود زیرا این گروه سنی معمولاً چند داروی مختلف را به دلیل مشکلات مختلفی که دارند مصرف میکنند. این مبلغ اما بخش بزرگی از مستمری سالمند را شامل میشود بسیاری از سالمندان هم که مستمری ندارند. بنابراین مساله دارو یک معضل جدی است که باعث میشود این افراد پولی برای ادامه حیاتشان نداشته باشند.
این سالمندشناس اضافه میکند: بسیاری از خانوادهها تلاش میکنند مراقبت از سالمندشان را در منزل انجام دهند اما در خیلی از موارد امکان مراقبت از سالمند در منزل وجود ندارد و آنهایی که سالمند خود را به مراکز نگهداری یا مراکز توانبخشی میسپارند به شرایطی رسیدهاند که واقعاً امکان انجام اقدامات مورد نیاز در منزل را ندارند. بنابراین همه این موارد بار مالی بسیار سنگینی دارد که حتی مستمری یک سالمند مستمریبگیر هم برای آن کافی نیست و به خانواده فشار وارد میکند.
۱.۵ میلیون سالمند مستمری دریافت نمیکنند
او تاکید میکند: حالا اگر خانوادهای بهویژه از بعد از جنگ شغل به لحاظ شغل و درآمد دچار مشکل شده باشد طبیعتاً با مشکلات وحشتناکی دست و پنجه نرم میکند که زمینهساز کاهش کیفیت مراقبت از سالمندان هم میشود.
سلماننژاد این وضعیت را زمینهساز وابستگی شدید سالمندان به خانواده و حتی از بین رفتن کرامت آنها میداند: وقتی سالمند استقلال اقتصادی نداشته باشد، کرامتش در خانواده زیر سؤال میرود حالا وقتی در وضعیت فعلی مشکلات مالی خانواده افزایش یافته است و خانوادهها دچار عجز اقتصادی شدهاند، طبیعتاً ممکن است رفتارهای ناهنجار نسبت به سالمندان در خانواده انجام شود و کیفیت زندگی آنها بیشتر در خطر قرار گیرد.
او این را هم میگوید که هر چه کیفیت مراقبت از سالمندان کاهش یابد، نیازهای مراقبتی و بهداشتی آنها سنگینتر میشود و با بدتر شدن اوضاع اقتصادی هزینههای بهداشتیدرمانی جامعه هم افزایش پیدا میکند، موضوعی که دولت را با مشکلات بیشتری مواجه خواهد کرد.
دبیر اسبق شورای ملی سالمندان این را هم میگوید که دستکم ۱۰ تا ۱۵ درصد سالمندان یا مستمری دریافت نمیکنند یا اینکه مستمری بسیار اندکی دریافت میکنند به این علت که سالهای کمی از دوران اشتغال آنها تحت پوشش بیمه قرار گرفته است مثلاً شاید ۷ یا ۸ سال. به همین دلیل هم گاهی با سالمندانی مواجه میشویم که مستمریهایشان کمتر از ۱۰ میلیون تومان است. این گروه از سالمندان تنها از طریق یارانه و با کمک دوستان، اقوام درجه یک و دو و گاهی حتی همسایه ارتزاق میکنند. به بیان دیگر بیش از ۱.۵ میلیون سالمند مستمری دریافت نمیکنند و با مشکلات بسیاری هم مواجه هستند.
سالمندان آینده در خطر فقدان مراقبت
او نسبت به وضعیت سالمندان آینده هم هشدار میدهد: بسیاری از افرادی که در آینده قرار است سالمند شوند یا خانوادههای بسیار کوچکی دارند مثلاً یک فرزند دارند یا اصلاً ندارند. توجه کنید که نرخ رشد سالمندی در کشور ما ۳.۸ است در حالیکه نرخ موالید تا جایی که میدانم حدود ۱.۲ است. این اختلاف باعث میشود که ما واقعاً در آینده با «سونامی سالمندی» مواجه شویم و اگر از امروز برای این موضوع برنامهریزی نکنیم، با جمعیت سالمند مواجه خواهیم شد که مراقب غیررسمی هم ندارند.
این متخصص حوزه سالمندی با اشاره به اینکه سالمندان امروز معمولاً ۳ تا ۵ فرزند دارند که میتوانند مراقبت از سالمند را میان خودشان تقسیم کنند، تاکید میکند: این تقسیم وظایف باعث میشود که بار مراقبت از سالمند و هزینههای آن تنها بر دوش یک نفر نباشد ولی سالمندان آینده ما از چنین امکانی برخوردار نخواهند بود. یعنی ممکن است بار مراقبتی و اقتصادی از والدین بر دوش یک نفر باشد. یا اینکه همان یک فرزند مهاجرت کرده باشد و سالمند مراقبی نداشته باشد. از طرف دیگر بسیاری از متولدین دهه ۶۰ ازدواج نکردهاند و این سؤال ایجاد شده است که در دوره سالمندی این نسل چه کسی قرار است مراقب آنها باشد.
سلماننژاد مشکل اصلی مراقبت از سالمندان را در فقدان «بیمه مراقبتی» میداند: اگر زودتر برای این موضوع تدبیری نشود، سالمندان آینده با مشکلات بزرگی مواجه میشوند یعنی نه افرادی هستند که از آنها به لحاظ جسمی مراقبت کند و نه سیستمی در کشور وجود دارد که از نظر هزینههای مراقبتی آنها را حمایت کند که به نظر من یک فاجعه است.
او تاکید میکند که هنوز هم مسئولان مربوطه به عمق این فاجعه پی نبردهاند که تغییرات جمعیتی و دموگرافیک در یک کشور و مسائل اقتصادی تا چه میزان با یکدیگر گره خوردهاند و اگر به این موضوع توجه نشود در آینده با معضلاتی دست به گریبان خواهیم بود که با هیچ سرمایهای قابل حل نخواهد بود. اگر امروز قلکهای مربوط به بیمه مراقبتی و سایر نیازهای سالمندان آینده را ایجاد نکنیم قطعاً در آینده امکان چنین تأمین چنین هزینههای هنگفتی را برای جمعیت سالمندان آینده نخواهیم داشت.
تحلیل خبر
از کودکی تا سالمندی
دکتر محمدمهدی جعفری زاده
سالهاست که مشکلات جامعه از همه سوی، مردم را در برگرفته و به هر سمت و سوی که نگاه میکنید رشتهای از مشکلات به آنها وصل شده است.
مردم ما در مرکز یک دایره هستند که از همه اجزای کمان و محیط دایره به سمت مرکز آن، رشتههای مشکلات به هم گرهخورده را شاهدیم.
به همان اندازه که بحث سوء تغذیه کودکان مطرح است و دولت مجبور است برای آنان یارانه درنظر بگیرد، برای سالمندان مشکلات تغذیه، دارو و درمان و مراقبت، امری جدیتر و پیچیدهتر است. به ویژه اینک که جمعیت کشور به سمت سالمندی میرود و همه از همه طرف هشدار میدهند، هزینههای سالمندی رو به تزاید و افزایش است. این افزایش، متاسفانه، با روند صعودی نرخ تورم، در حال شتاب گرفتن است. علاوه بر این، مشکلات مراقبت از سالمند، فقط با پول قابل حل نیست.
جوانان و نوجوانان هم با مشکلات عدیده ازدواج، اشتغال، مسکن و ..... دست و پنجه نرم میکنند و نه تنها نمیتوانند به پدر و مادر سالمند خود کمک مالی و مراقبت ویژه کنند بلکه خود، نیازمند کمک آنها هستند. در این میان بعضی از خانوادهها که یک یا دو فرزند دارند و بعضاً آنها مهاجرت کرده و در کشور دیگری زندگی میکنند، والدین آنها کسی را ندارند که دلسوزانه از آنها حمایت و مراقبت کند. به قول دبیر اسبق شورای ملی سالمندان «درگذشته در هر خانوادهای 3 تا 5 فرزند وجود داشت و بار مراقبت از والدین سالمند و هزینههای آنها بر دوش یک یا دو نفر نبود ولی امروزه که هر خانوادهای یک تا دو فرزند بیشتر ندارد و بعضاً به خارج از کشور مهاجرت کردهاند، والدین سالمند مراقبینی از جنس خانوادهشان نخواهند داشت و از طرف دیگر بسیاری از متولدین دهه 60 ازدواج نکردهاند و این سؤال وجود دارد که در دوره سالمندی این نسل، چه کسی قرار است مراقب آنها باشد»
وی میگوید: «هنوز هم مسئولان به عمق این فاجعه پی نبردهاند و اگر به این موضوع توجه نشود در آینده با معضلاتی دست به گریبان خواهیم بود که با هیچ سرمایهای قابل حل نخواهد بود»
آری، این مشکلات از زمان کودکی تا دوره سالمندی، همانند بهمن از قله کوه به دامنه در حال سرازیر شدن است و بر سر نسلهای آینده فرود خواهد آمد و آنها را شدیدا گرفتار
خواهد کرد! هشدار! این چنین نشود.