عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی دانشگاه شیراز با اشاره به اینکه طی تحقیقات علمی، هفتاد پهنه مواجه با مخاطرات فرونشت در کشور شناسایی شده است، خاطرنشان کرد: استان فارس بعد از خراسان رضوی، کرمان و گلستان، چهارمین استان در معرض فرونشست جدی به شمار میرود.
به گزارش روزنامه طلوع به نقل از روابط عمومی آب منطقهای فارس، مریم دهقانی در یک سخنرانی علمی که با حضور صاحبنظران دانشگاه و صنعت آب، محققان، پژوهشگران و دانشجویان به میزبانی آب منطقهای فارس برگزار شد، به ابعاد مختلف فرونشست زمین در اقصی نقاط ایران پرداخت و راهکارهای مؤثر بر کنترل و پیشگیری از گسترش این پدیده، پرداخت.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز گفت: برداشت بیرویه آب از منابع زیرزمینی طی 4 دهه گذشته، که بیش از 90 درصد آن با هدف تأمین نیاز کشاورزی بوده، عامل اصلی تحت استرس قرار گرفتن زمین است.
دهقانی اضافه کرد: براساس دادههای تحقیقات مربوط به سال 2023، در استان فارس، وخیمترین وضعیت مربوط به دشت مرودشت به وسعت 7300 کیلومتر مربع با حداکثر 30 سانتیمتر فرونشست در سال است.
او با یادآوری اینکه، محدوده بیضا، بحرانیترین نقطه از دشت مرودشت به شمار میرود، به تشریح وضعیت شهر مرودشت و شهرکهای مسکونی و صنعتی این شهرستان و همچنین وضعیت آثار تاریخی قرار گرفته در این دشت، پرداخت.
دهقانی ضمن تصریح اینکه، کمترین میزان فرونشست مربوط به نقاط کوهستانی و دامنه کوهها در دشت مرودشت است، به وجود نشانههایی از فرونشست در محدوده صنایع پتروشیمی و شهرک صنعتی مرودشت، اطراف تختجمشید، نقش رستم و خطوط ریلی.... اشاره کرد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه کل شهر مرودشت جز محدودهای کوچک در مرکز آن، به دلیل وسعت اراضی کشاورزی، در معرض فرونشست قرار دارد، گفت: نتایج این تحقیقات در اختیار مراجع مرتبط قرار گرفته و هشدارها و توصیههای لازم مطرح و بیان شده است.
دهقانی، همچنین در خصوص مواجهه کلانشهر شیراز با فرونشست، توضیحاتی ارائه داد و گفت: محدوده جنوب و جنوب شرق شیراز و شهرک صنعتی و دشت کوار، با پدیده فرونشست مواجه است.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز، تغییر نگرش سیاسی-اجتماعی و انجام اصلاحات در سیاستگذاریها را راهکار اصلی در مقابله علمی و اثرگذار با پدیده فرونشست و گسترش آن دانست.
دهقانی گفت: تلاش برای حفظ منابع آب زیرزمینی با نگرشی جامع، روی آوردن به کشاورزی علمی، بهینهسازی مصرف آب، تغییر الگوی کشت، ممانعت از تجارت آب مجازی (صادرات محصولات کشاورزی)، جایگزین کردن کشاورزی با مشاغل پایدار، فرهنگسازی و آموزش به دور از بزرگنمایی، مدیریت جامع و یکپارچه و استفاده از تجارب و توان سایر کشورها، راهکارهای مؤثر برای مواجهه با فرونشست و مخاطرات ناشی از آن است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: با توجه داشت درد اصلی فرونشست نیست، بلکه از بین رفتن منابع ارزشمند آب زیرزمینی و مرگ آبخوانها است و باید برای نجات آب که نجات زمین و نجات زندگی است، دست به دست هم داده و کاری انجام دهیم.
تحلیل خبر
افزایش خطر فرونشست زمین در استان فارس و پیشنهاد به استاندار محترم
دکتر محمدمهدی جعفری زاده
خبر فرونشست زمین در استان فارس و اینکه استان فارس، چهارمین استان کشور در مبحث فرونشست است، خبر تلخ و هشداردهندهای است. به ویژه که بیشترین مقدار فرونشست در مرودشت و دشتهای اطراف آن است که مجموعه آثار باستانی تخت جمشید که آوازه جهانی دارد، در این جغرافیا قرار گرفته و احتمال آسیب رسیدن به آن به مرور زمان متحمل است. این یک «مسئله» است و هر مسئلهای، «راهحلی یا راهحلهایی» دارد. آیا مسئولان استان فارس در دهههای گذشته تاکنون، اقدامی در مرحله «پیشگیری» داشتهاند؟ اگر داشتهاند آن را برای مردم تشریح کنند و بگویند چرا علیرغم این پیشگیری احتمالی، همچنان شکافهای فرونشست روز به روز بیشتر میشود؟ این چه پیشگیری است؟ اگر اقدام پیشگیرانه داشتهاند چرا جواب نداده، بلکه پدیده فرونشست روز به روز در حال پیشروی است؟ اما در مرحله پس از پیشگیری که «درمان» است، چه کار کردهاند؟ چه راهحلهای عملی برای مهار این بحران ارائه کرده و این راهحلها، چقدر عملیاتی شده است؟ نتایج حاصله از اقدام آنان، چه بوده است؟
گرچه دلیل عمده فرونشست زمین، برداشت بیرویه آب از سفرهها و منابع زیرزمینی و همچنین تشدید خشکسالی است اما راهحل آن، نباید راهحلهای سنتی باشد بلکه باید راهحلهای فناورانه، نوین و به روز بوده و از تجربیات سایر کشورها بهره گرفته شود. مثلاً چین که زمانی همانند ایران با بحران کم آبی و پیامدهای آن مواجه بود با تغییر حکمرانی آب، توسعه کشاورزی هوشمند، استفاده از سنجش از راه دور، حسگرهای رطوبت، اصلاح الگوی کشت و حمایت از کشاورزان و ...... توانست بر آن فائق آید. چین با جمعیت یک میلیارد و چهارصد میلیون نفر اگر هر روز یک لیوان آب مصرف کنند و ایران با جمعیت حدود 87 میلیون نفر هرکدام یک لیوان آب استفاده کنند، چینیها بیش از 16 برابر ایرانیهای مصرف خواهند داشت. حال همان مقیاس را در حد کلان ببرید تا تفاوت مدیریت آنها با مدیریت خودمان، قابل فهم و درک باشد.
اما پیشنهاد: به استاندار محترم فارس پیشنهاد میشود حداقل سه کارگروه شامل کارگروه علمی و پژوهشی، کارگروه اقتصادی و مالی و کارگروه اجرایی و عملیاتی تعیین کنند و از آنها بخواهند طبق زمانبندی مشخصی مثلاً سه ماهه، عملکرد خود را ارائه دهند و بدین طریق هر سه ماه یکبار نتیجه آن را به اطلاع مردم برسانند. شاید امید به غلبه بر این پدیده بحرانی در مردم، به ویژه در مناطق در معرض خطر فرونشست، رخ نماید.